Yaşlı Evcil Hayvanların Bakımı ve Sağlığı

Bir köpeğin ya da kedinin "yaşlı" sayıldığı eşik, sanıldığı gibi tek bir sayı değildir. Vücut ağırlığı, ırk ve tür, biyolojik yaşlanma hızını doğrudan etkiler. Bu nedenle yaşlı hayvan bakımı, takvim yaşına değil, hayvanın fizyolojik durumuna göre kurgulanmalıdır. Aşağıdaki tablo, veteriner pratiğinde yaygın olarak kullanılan kaba bir çerçeve sunar:

Görüldüğü gibi bir Saint Bernard 7 yaşında geriatrik kabul edilirken, aynı yaştaki bir Yorkshire Terrier henüz orta yaştadır. Bakım planınızı bu farkı gözeterek kurmalısınız.

Adım Adım Yaşlı Hayvan Bakımı

1. Kontrol sıklığını ikiye katlayın. Genç yetişkinlerde yılda bir kez yapılan genel muayene, yaşlılık döneminde altı ayda bire çıkarılmalıdır. Kedi ve köpeklerde altı ay, insan ölçeğinde iki-üç yıla karşılık gelir; bu aralıkta kronik böbrek hastalığı ya da kalp yetmezliği sessizce ilerleyebilir. Rutin paket olarak tam kan sayımı, biyokimya profili, idrar analizi ve tansiyon ölçümü istenmesi, tek başına fizik muayeneden çok daha erken uyarı verir.
2. Ağırlığı ve vücut kondisyon skorunu kaydedin. Ayda bir tartım yapın ve 1-9 arası vücut kondisyon skorunu not edin. Köpeklerde yaşlılıkta en sık görülen sorun obezite iken, kedilerde 11 yaş sonrası kas kaybına bağlı istemsiz kilo kaybı öne çıkar. Üç ay içinde vücut ağırlığının %5'ini kaybeden bir kedi, iştahı normal görünse bile hipertiroidi, diyabet veya böbrek hastalığı açısından incelenmelidir.
3. Beslenmeyi yeniden hesaplayın. Yaşlanmayla birlikte bazal enerji ihtiyacı köpeklerde düşer, buna karşın protein kalitesi ihtiyacı artar. "Yaşlı" etiketli mamalar arasında bile büyük farklar vardır: eklem desteği için EPA/DHA, böbrek koruması için kontrollü fosfor, kas kütlesi için yüksek sindirilebilirlikte protein aranmalıdır. Doğru beslenme rehberimizde anlatılan tür bazlı yaklaşım burada da geçerlidir; ancak yaşlılıkta tanı konmuş bir hastalık varsa mama seçimi artık bir tercih değil, tedavinin parçasıdır.
4. Eklem ve hareket sağlığını izleyin. Osteoartrit yaşlı köpeklerin çok büyük bölümünü etkiler ve kedilerde de sanıldığından yaygındır. Kediler topallamak yerine yüksek yerlere atlamayı bırakır, kum kabına girmekte zorlanır, tüy bakımını azaltır. Ölçülebilir üç gösterge takip edin: günlük yürüyüş mesafesi, merdiven/ koltuk çıkma isteği, uyandıktan sonra ilk beş dakikadaki tutukluk. Kaymayan zemin, alçak basamak, ortopedik yatak ve kilo kontrolü, ilaç öncesi en yüksek getirili müdahalelerdir.
5. Ağız içini haftalık kontrol edin. Periodontal hastalık yaşlı hayvanlarda ağrının ve iştahsızlığın en gözden kaçan nedenidir; bakteriyel yük kalp ve böbrekleri de zorlar. Diş sağlığı yazısında anlatılan fırçalama alışkanlığı yaşlılıkta bırakılmamalı, yıllık diş taşı temizliği için anestezi riski körü körüne bir bahane yapılmamalıdır. Modern anestezi protokollerinde kararı yaş değil, kan sonuçları ve kalp değerlendirmesi verir.
6. Duyu kayıplarına ortam uydurun. Lens saydamlığının azalması, işitme kaybı ve koku duyusunda gerileme kademeli gelişir. Mobilya düzenini değiştirmeyin, su ve mama kaplarını sabit tutun, gece için zayıf bir ışık bırakın. İşitmesi azalan köpekte sesli komutları el işaretleriyle desteklemeye yaşlanmadan önce başlamak en etkili yoldur.
7. Bilişsel değişimi davranış sorunundan ayırın. Geceleri amaçsız dolaşma, köşelere sıkışıp kalma, tanıdık kişileri tanımama, ev kirletme; bilişsel disfonksiyonun tipik göstergeleridir. Bunlar inatçılık değil nörolojik bir tablodur. Davranış sorunları rehberinde anlatılan ödül temelli yöntemler işe yarar, ancak öncelikle ağrı, hipertansiyon ve tiroid sorunları dışlanmalıdır.
8. Koruyucu programı sürdürün ama kişiselleştirin. Aşılama ve parazit korunması yaşlılıkta durdurulmaz; bağışıklık yanıtı zayıflar. Ancak protokol, hayvanın yaşam tarzına (dışarı çıkıyor mu, başka hayvanlarla temas ediyor mu) göre veterinerle birlikte sadeleştirilebilir.
9. Bir "günlük normal" defteri tutun. Su tüketimi, idrar miktarı, iştah, solunum sayısı (dinlenirken dakikada 15-30 arası beklenir), uyku düzeni. Yaşlı hayvanda erken teşhisin çoğu, sahibin fark ettiği küçük sapmayla başlar. Bu kayıtlar acil bir durumda ilk yardım kararlarını da hızlandırır.

Sık Yapılan Hatalar

• "Yaşlandı, normaldir" demek. Ağrı, kilo kaybı, artan su tüketimi ve nefes darlığı yaşın doğal sonucu değil, hastalık belirtisidir. Yaşlılık bir teşhis değildir.
• İnsan ağrı kesici kullanmak.

  Kaynaklar ve bağlantılar